طرح ملی مراقبت های حمایتی تسکینی در سرطان
لینک دانشگاه علوم پزشکی تهران لینک شبکه ملی تحقیقات سرطان لینک مرکز تحقیقات سرطان لینک انجمن سرطان ایران لینک مرکز تحقیقات سرطان دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
دیدگاه های معاونت محترم درمان

در این جلسه، جناب آقای دکتر مسجدی، جناب آقای دکتر زنده ­دل، جناب آقای دکتر آزاده، جناب آقای دکتر قنبری مطلق از طرف شورای راهبردی شبکه تحقیقات سرطان و سرکار خانم دکتر طهماسبی، هیات علمی انستیتوکانسر در مراقبت­ های تسکینی شرکت داشتند.

در این جلسه، پس از توضیح مختصری در رابطه با موضوع و فعالیت­ های انجام گرفته از سوی شبکه تحقیقات، پیش­ نویسی با عنوان "جهت­ گیری­ های کلان سیاست گذار نظام سلامت و تعیین نقش و جایگاه شبکه تحقیقات در طراحی الگوی مذکور" به معاونت محترم درمان ارائه گردید که چهار سؤال اصلی را در بر داشت. در ذیل به این سؤالات و پاسخ ­های آقای دکتر امامی رضوی اشاره می­ شود:

سوال اول: آیا مراقبت­ های تسکینی در سرطان به صورت یک "برنامه جامع" یعنی دربردارنده تمام ابعاد مسأله، همه متولیان و شرکاء و نیز تمامی ذینفعان در نظر گرفته شده است؟ آیا این برنامه جامع در ارتباط با سایر مراقبت­ های تسکینی در سایر بیماری های صعب ­العلاج نیز در نظر گرفته می­ شود؟

پاسخ: از شبکه تحقیقات سرطان خواسته شده است، برنامه جامع مراقبت از بیماران نیازمند طب تسکینی را با توجه به تمامی جنبه ­ها اعم از آموزشی، گروه­ های ارائه کننده آموزش­، بحث های بیمه ­ای، چگونگی ارائه خدمات به بیماران و دستورالعمل­ های مربوطه، مکان ارائه خدمات به بیماران و ... با در نظر گرفتن این مسئله که طب تسکینی می­ تواند غیر از سرطان برای سایر بیماری­ ها نیز کاربرد داشته باشد طراحی نماید. اما برای اجرای این برنامه، به جهت پیشگیری از ایجاد مشکلات عدیده (به ویژه مسائل ساختاری) ابتدا باید آن را فقط برای بیماری سرطانی و در چند شهر پُرجمعیت پایلوت کند و بعد از موفقیت در این فاز و آشنا شدن مردم و کارشناسان با طب تسکینی و مسائل مربوط به آن، به مرور زمان در این خصوص در سایر مناطق و برای بیماری­ های دیگر نیز ظرفیت­ سازی شود تا در نهایت برنامه به شکل جامع­تر و گسترده ­تری پیاده ­سازی شود. 

در فاز پایلوت، احتمالاً راه ­اندازی چند Hospice محدود بیشتر نیاز نیست. Home care باید مدنظر باشد. نباید برنامه در این فاز بزرگ دیده شود. باید سیاست گذار حوزه­ های سلامت و بیمه به منافع این کار پی ببرند. مسلماً وقتی این نظام جامع مراقبتی شکل نگیرد، نظام سلامت و بیمه کشور تحت فشار و مخارج سنگین قرار می­ گیرند. با این حال، در ابتدای طراحی و استقرار این برنامه هم احتمالاً همین مقاومت ­ها ایجاد خواهد شد. چون در نگاه اول این برنامه­ ها هزینه­ های جدید ایجاد می­ کنند؛ این مقاومت ­ها خواهد بود. بنابراین بیش از آنکه بخواهیم هزینه­ های جدید تعریف کنیم باید بیشتر از امکانات موجود در کشور استفاده کرد.

سوال دوم: متولی استقرار این برنامه یعنی (مراقبت های تسکینی) در کشور کدام نهاد است؟

 پاسخ: در حال حاضر، همکاری معاونت­ های مختلف وزارت بهداشت در موضوع مراقبت­ های تسکینی وجود دارد. اداره سرطان در معاونت بهداشتی مسؤول کل برنامه است اما معاونت درمان هم حمایت می ­کند. و اتفاقاً بخش­ های هزینه­ بر آن در معاونت درمان است. بنابراین با آقای دکتر رمضانی و اداره محترم سرطان باید مذاکره صورت گیرد چرا که این اداره متولی برنامه مذکور خواهد بود.

مشکلی که وزارت بهداشت با آن روبرو است تا حدی به این مسأله مربوط می­ شود که مراقبت­ های تسکینی تا حدی جزء مراقبت­ های توانبخشی است که بر عهده سازمان بهزیستی کشور است که این سازمان هم از نظر ساختاری از وزارت بهداشت جدا شده است. "سازمان بهزیستی" را در گروه­ های راهبردی و کمیته­ های اجرایی و گروه­ های طراحی این برنامه در نظر بگیرید.

مراقبت­ های تسکینی در درون شبکه بهداشتی - درمانی کشور مطرح است. کسی که این نظام را بشناسد، می ­تواند به شبکه تحقیقات در طراحی برنامه جامع مذکور کمک زیادی کند. مرکز ضایعات نخاعی برای تدوین بسته خدمتی بیماران ضایعات نخاعی از یکی از مسؤولان ادارات معاونت بهداشتی استفاده کرده است که تجربه تدوین چنین بسته­ های خدمتی را در معاونت بهداشتی داشته است.

برای بهبود عملکرد و تمرکززدایی بیشتر، باید قطب­ های مراقبت­ های تسکینی تعریف شوند. این قطب­ ها، مدیریت شبکه بهداشتی - درمانی را در حوزه مراقبت­ های تسکینی برعهده بگیرند. همینطور آموزش نیروها و پزشکان خانواده را نیز همین قطب­ ها برعهده بگیرند.

 

سوال سوم: وزارت بهداشت از شبکه تحقیقات در این زمینه چه انتظاری دارد؟

 پاسخ: مسؤولیت شبکه در این خصوص، اولاً طراحی نظام یا برنامه جامع مراقبت­ های تسکینی و ثانیاً نظارت و ارزشیابی کلان بر نحوه استقرار نظام است. شبکه در طراحی این الگو علاوه بر تشکیل کمیته راهبردی که متشکل از سیاست گذاران و افراد ارشد شبکه و نهادهای ذیربط می­ باشد، حتماً در بحث های مشاوره ای از افراد با تجربه ای که در شبکه های بهداشتی - درمانی فعالیت نموده و دیدگاه بازتری در این زمینه به مسئله دارند بهره گیرد. معاونت درمان از این حرکت شبکه حمایت همه­ جانبه خواهد کرد.

ما در وزارت بهداشت، مأموریت شبکه­ های تحقیقاتی مانند شبکه تحقیقات سرطان را صرفاً تحقیقات نمی­ دانیم. قرار است این شبکه­ ها، نقش برنامه ­ریزی، هماهنگی و نظارت بر استقرار و پیاده­ سازی برنامه (هم در فاز پایلوت و هم در فاز نهایی) را برعهده بگیرند.

شبکه، باید در طراحی این برنامه آن را جامع ببیند، اثربخشی و مقرون به صرفه بودن آن باید دیده شود. آمار و برآورد وضعیت موجود نیز باید در برنامه جامع آورده شود.

از شبکه، علاوه بر فعالیت­ های تحقیقاتی و پژوهشی، فعالیت در زمینه آموزش و ارائه خدمات نیز انتظار می­ رود. پس بهترین متولی برای این امر می تواند شبکه باشد. از آنجایی که بستر مناسب برای طب تسکینی، شبکه است لازم است این مسؤولیت را بپذیرد و  با توجه به اینکه در این زمینه همکاری معاونت ­های مختلف لازم است همکاری آن معاونت­ ها و ادارات ذیربط را نیز جلب نماید.  

 

سؤال چهارم: تعیین مدت زمان انجام مطالعه، ارائه خاستگاه و سوابق موضوع و روند حرکتی، تعیین مسؤول ارائه داده ­های معتبر، تعیین چارچوب تعاملات ذینفعان مختلف و درگیر در موضوع، منشور پروژه و ...

پاسخ: ابتدا جلسه­ ای برای روشن شدن هرچه بهتر ابعاد موضوع با جناب آقای دکتر مصداقی نیا (معاونت محترم بهداشتی) و جناب آقای دکتر رمضانی (ریاست محترم اداره سرطان) تشکیل گردد و بعد از این جلسه، شبکه ظرف مدت سه هفته پیش ­نویس اولیه را ارائه نماید. در جلسه­ ای در شورای معاونین این پیش­ نویس ارائه شود و موارد مندرج در این سؤال به بحث گذاشته شود.